‘We moeten als sector de gedeelde belangen zien.’

“Iedereen verdient een plek, niet alleen in de wereld maar ook op het scherm.” Deze opvatting vormt een van de drijfveren van Marnieke Klarus, sinds anderhalf jaar hoofdredacteur fictie bij de NTR, waar ze schrijvers en regisseurs begeleidt bij het ontwikkelen van films en series. ‘Alle projecten die we doen, hebben te maken met het openen van nieuwe werelden. Het gaat mij om het verbinden van mensen door middel van fictie.”

Zoals veel dramaturgen studeerde Klarus film- en televisiewetenschap en een master Film Studies. Ze begon bij de NTR als stagiair, “en daarna ben ik eigenlijk nooit meer weggegaan”. Ze werkte zowel aan documentaires- als fictieproducties. Door de jaren heen was ze onder andere inhouseproducent van Skam NL, een remake van een Noorse jongerenserie, en deed ze de eindredactie van jeugdprogramma’s.

Gaandeweg deed ze ervaring op in zowel de dramaturgische, juridische als financiële kanten van drama. Toen Marina Blok met pensioen ging, volgde Klarus haar op als hoofd fictie. “Marina heeft zich vanuit de NTR altijd vol passie ingezet voor talentontwikkeling, dat deed ze ook intern door het opleiden van dramaturgen, en dus ook met mij.”

Waar ben je op dit moment mee bezig?
Heel veel tegelijkertijd. Dat is een beetje de samenvatting van mijn baan. Zo zitten we onder andere in de postproductie van de nieuwe serie Hemelrijk. Daarnaast ben ik filmscripts aan het lezen: sommige zijn al in een vergevorderd stadium, andere zijn net ingediend. We coproduceren ook jeugdseries. En er is ook de new kid on the block: microdrama, gemaakt voor de telefoon, dus met een verticaal beeldkader en afleveringen van maximaal twee minuten. Het wordt uitgebracht op NPO Start, maar komt ook op TikTok en Instagram.

Zo’n format stelt natuurlijk totaal andere eisen. Je probeert sowieso de publieke omroepwaarden te bewaken, maar uiteindelijk komt het op een totaal commercieel platform terecht. Daartussen een balans vinden is best een uitdaging. En wat ook echt anders is: mensen kijken niet lineair. Dus als je een serielijn bedenkt, moet die niet te dwingend zijn, want het kan zijn dat iemand halverwege instapt en er dan niks van begrijpt. Het is boeiend om je daarin te verdiepen en tegelijkertijd te onderzoeken hoe we ons als publieke omroepen moeten verhouden ten opzichte van deze platforms.

Wat kun je vertellen over Hemelrijk?
Het is een bijzondere vijfdelige serie van de NTR in coproductie met New Ams geregisseerd door Jim Taihuttu en Lisette Donkersloot. Het gaat over een jonge vrouw met roots in Indonesië, die onverwachts een theeplantage erft waarvan ze niet eens wist dat die bestond. Als ze met haar dochter afreist naar Bandung om de boel te verkopen, blijkt daar een pijnlijke familiegeschiedenis verscholen te liggen. Het gaat over intergenerationeel trauma en er zijn ook mystieke elementen. Het wordt een onconventionele serie over de Nederlandse koloniale geschiedenis. De release is volgend jaar.

De scenario’s zijn ontwikkeld samen met een team. Naast Lisette en Jim hebben Amira Duynhouwer, Randy Oost en Victor D. Ponten meegeschreven. Het idee komt bij Jim voort uit een sterke persoonlijke motivatie. En dat is heel waardevol: uit heel persoonlijke ideeën komen de mooiste verhalen, vol universele thema’s die voor heel veel mensen relevant zijn en resoneren.

Een belangrijk onderdeel van jouw rol is de dramaturgische begeleiding van makers. Hoe werkt dat in de praktijk?
Dat is echt heel erg meedenken, zowel vanuit het publiek als vanuit de maker. Wat willen ze maken, en komt de vorm waarvoor ze hebben gekozen over bij het publiek waarvoor het wordt geschreven? Elke dramaturg of scriptcoach is in feite een verse kijker. Alleen ben ik getraind om dan ook aan te wijzen waar nog winst te behalen valt of waar ik denk dat de dingen nog net niet helemaal op z’n plek vallen.

Mijn ervaring is dat makers vooral heel gepassioneerd werken aan projecten die voortkomen uit iets heel persoonlijks. Dus als je feedback geeft, is het belangrijk om dat te beseffen. De eigenaardigheden van een hoofdpersoon kunnen daar best uit voortkomen. Daar kun je niet zomaar overheen walsen. Je moet vooral nieuwsgierig zijn en vragen stellen om vervolgens tot aanscherping te komen.

Daar komt nog iets bij: de NTR heeft een bijzondere, wettelijke taak.
De NTR is een onafhankelijke taakomroep en heeft dus geen leden. Daardoor hoef ik, als ik een project in ontwikkeling heb, nooit rekening te houden met een specifieke ideologische of religieuze overtuiging. Ik kijk veel meer of projecten passen binnen onze taakstelling. Educatie is bijvoorbeeld een belangrijke taak, dat kun je heel breed opvatten. We werken nu bijvoorbeeld aan een geschiedenisserie, samen met het team van De Joodse Raad, over het eerste jaar na de bevrijding. Zo vertellen we een belangrijk verhaal uit de Nederlandse geschiedenis door middel van fictie. Je kunt twintig documentaires over een onderwerp of verhaal maken, maar met fictie kun je de kijker toch op een andere manier veel dichter bij een tijd of specifieke personages brengen.

Omdat ik al zo lang bij de NTR werk, is deze manier van denken een soort tweede natuur voor mij geworden. Dat geldt bijvoorbeeld ook als het gaat om verhalen vanuit onderbelichte perspectieven, ook een van de taken van de NTR. Het zit zo in mijn systeem om dat altijd als een van de criteria te hanteren bij de plannen die wij op ons bureau krijgen. Dat geldt ook voor de serie die Roos Ouwehand schrijft. Daar zitten perspectieven in die je nog niet eerder in een serie hebt gezien, in een verhaal over de Tweede Wereldoorlog. Dat trekt ons dan meteen naar een project toe.

Hoe zorg je ervoor dat je trouw blijft aan de oorspronkelijke bedoeling van de makers?
Bij films zijn soms meerdere dramaturgen betrokken, bijvoorbeeld vanuit het Filmfonds en een producent, en er komt ook feedback vanuit de distributeur. Ik weet niet altijd wat voor feedback makers uit andere hoeken krijgen. En dan hoop je natuurlijk altijd dat we elkaar niet gaan tegenspreken, want dan wordt de maker helemaal gek. Dan krijg je een compromisproject. En dat wil je natuurlijk niet.

Zodra we partner zijn in een film leg ik dat bij de maker en producent zelf neer. Dit is mijn observatie van het script en het verhaal. Is het wat je wilt of niet?  Dan is het uiteindelijk aan de schrijvers, regisseurs en producenten om daarin creatieve keuzes te maken. Bij een serie is dat anders: dan is het aantal mensen dat feedback geeft kleiner en de omroepbijdrage groter.

Het is heel goed dat makers van de toekomst op opleidingen als de Filmacademie leren hoe het is om met een omroepdramaturg te werken en hoe ze zich kunnen verhouden tot die feedback. Hoe stel ik me ervoor open, maar leer ik ook hoe ik zelf kan onderbouwen waarom ik bepaalde keuzes maak? Het is heel erg een dialoog.

Hoe kijk je aan tegen de staat van het Nederlandse drama op dit moment?
De bezuinigingen uit Den Haag zijn natuurlijk niet bevorderlijk. Tegelijkertijd maken we gelukkig nog heel veel mooie dingen in Nederland. Om het nog beter te maken, of in ieder geval gezond te houden, is het belangrijk dat we met alle partijen die daarvoor verantwoordelijk zijn gezamenlijk optrekken. We moeten als sector de gedeelde belangen zien. Ik reken daartoe de NPO en het Filmfonds, maar ook de streamers.

Je ziet dat er vanuit de NPO steeds meer wordt ingezet op streaming en minder op de klassieke, lineaire manier van uitzenden. Dat heeft direct impact op hoe je dingen inhoudelijk ontwikkelt. Steeds minder mensen gaan wekelijks op zaterdagavond op de bank zitten voor een nieuwe aflevering van hun favoriete serie. Je maakt series in de hoop dat de kijker, te midden van al het aanbod, jouw serie helemaal afkijkt. Dat vraagt om onderscheidende verhalen en series. Risicovol is dat we dingen alleen maar vanuit een soort algoritmisch denken zouden gaan ontwikkelen. Er moet ook character-driven drama blijven, naast plot-driven fictie. Daar is publiek voor.

Wat Nederlandse films betreft: die hebben het moeilijk in de bioscoop. Maar je ziet dat een film als Sugar, het speelfilmdebuut van Amira Duynhouwer, meerdere weken in de top 10 staat. Die film heeft volgens mij een slimme marketingstrategie gehad. Het is hoopvol dat ook een thematiek die jonge mensen aanspreekt zo’n buzz kan creëren. Nederlands producties hebben niet de budgetten die Netflix in campagnes voor hun films en series stopt. Dat hebben ze goed gedaan. En Sugar is gewoon ook een mooi gemaakte film..

Wat moeten schrijvers en regisseurs doen om relevant te blijven?
Vooral blijven putten uit verhalen waar ze zich persoonlijk mee verbonden voelen en vertrouwen op hun eigen creativiteit. En niet te veel kijken naar wat scoort en wat anderen doen. Want ik denk dat het uiteindelijk onderscheidende verhalen zijn waar mensen behoefte aan hebben, series waarvan je denkt: dit heb ik nog niet eerder gezien. De publieke omroep heeft hier een rol in. Die doet wat geen enkele streamer doet.

Is er soms een spanningsveld tussen de taakstelling van de NTR en commerciële afwegingen?
De BBC heeft als een van zijn pijlers: “Do I recognize myself on screen?” Alle Britten moeten daar ja op kunnen zeggen. Dat vind ik ook een heel mooi uitgangspunt voor de Nederlandse publieke omroep. Je moet als omroep ook oog houden voor kleinere kijkersgroepen. Tegelijkertijd kun je verhalen met specifieke thema’s, waarvan je zou denken dat ze zich op één kleine, specifieke groep richten op een universele manier vertellen.

Zoals de film Love Me Love Me Not van Leila Sahir. Die gaat over seksueel misbruik, maar is interessant voor veel meer mensen dan alleen mensen die daarmee te maken hebben gehad. Het hoofdpersonage is iemand die ook verliefd wordt en dichter wil worden. Er zitten dus thema’s in die resoneren bij een veel grotere groep mensen.

Is er iets wat je wilt vertellen over de toekomst van de NTR?
We hebben heel mooie series in ontwikkeling en dat blijven we ook gewoon doen. De Mediawet loopt nu tot en met 2029. Hoe het er straks precies uit komt te zien en welke omroepen wat voor fictie gaan maken, zal de tijd uitwijzen. De onzekerheid in Hilversum is een soort constante factor. Ik snap dat het soms voor makers en producenten verwarrend is. Maar je moet je daardoor ook niet te veel van de wijs laten brengen.