Buiten de landsgrenzen (2): Rosanne Pel

Nederlandse filmmakers kijken steeds vaker voorbij de eigen landsgrenzen. De al langer internationaal opererende David Verbeek maakte met het in een dystopische toekomst spelende The Wolf, the Fox and the Leopard zijn meest indrukwekkende productie tot nu toe, terwijl Rosanne Pel in Duitsland haar imponerende tweede speelfilm Donkey Days maakte. Het zijn films die uitblinken door hun eigenzinnigheid, en bovendien opvallen binnen het wereldwijde arthouse-circuit. Voor het gesprek met David Verbeek ga je naar deze pagina. 

Haast ongemerkt is Rosanne Pel binnen twee speelfilms uitgegroeid tot een vooraanstaand arthouse filmmaker. Haar meest recente film, het intense familiedrama Donkey Days, ging vorig jaar in première in de competitie van Locarno en werd onlangs geselecteerd voor New Films/New Directors in New York, waar de voorhoede van de internationale arthouse cinema draait. Het experimentele karakter van Donkey Days zorgt voor een bijzondere kijkervaring, iets wat we vanaf 7 mei in de bioscoop zelf kunnen gaan meemaken. 

Wat onmiddellijk opvalt aan de films van Rosanne Pel (Haren, 1987) is het internationale karakter ervan. Haar eerste speelfilm Light as Feathers speelde zich af in een dorpje op het Poolse platteland en werd opgenomen met Poolse, niet-professionele acteurs, en ging over seksueel misbruik binnen de relatie van een jongen van 15 met een meisje van 13. Donkey Days daarentegen voelt als een Duitse film met naast opnieuw veel niet-professionele acteurs ook een hoofdrol voor de Duitse topactrice Susanne Wolff (Sisi & Ich). Wat ook opvalt, is het intense karakter van het verhaal, over de giftige relatie tussen twee zussen, Anna (Jil Krammer) en Charlotte (Wolff) die zorgdragen voor hun bejaarde moeder (Hildegard Schmall) maar elkaar ondertussen, in elk geval verbaal, de tent uitvechten, op een manier waarop eigenlijk alleen familieleden, die elkaars zwakke punten kennen, dat kunnen. 

Waarom heb je na een film in het Pools nu een film in het Duits gemaakt? 
“Ik woon al een tijd met mijn vriendin in Hamburg, dus het voelde als een logische stap. Ik wilde een film maken die zich dichter bij huis afspeelt. Light as Feathers ontstond in Polen en had een bijzonder lang draaiproces ‒ mooi, maar ook zwaar, omdat ik lange periodes van huis was. Als ik nu nog in Nederland had gewoond, was het misschien een Nederlandstalige film geworden. Ik wil daaraan toevoegen dat Donkey Days ook een Nederlandse film is, geproduceerd door Floor Onrust van Family Affair Films, maar met een groot Duits minderheidsaandeel. De film is Duitstalig, maar niet sterk cultureel bepaald. Het toont een welvarend wit gezin met de nodige privileges, in een groot huis dat langzaam in verval raakt.”

Net als de relaties tussen de personages, zou ik daar aan toe willen voegen. 
“Ja! De relaties en de dynamiek tussen de familieleden vormen de hoofdfocus van de film. Daar werk ik samen met de acteurs intensief aan tijdens een lange voorbereidingsperiode. Het werkproces is vergelijkbaar met dat van mijn debuutfilm, Light as Feathers. We hebben de film over een jaar verspreid opgenomen, in vijf verschillende draaiperiodes. Na elke periode herschreef ik het scenario, waarna ik opnieuw met de acteurs ging repeteren. Omdat zij zo’n belangrijke rol spelen in het proces, pas ik het materiaal ook op hen aan. Zo blijft het scenario tot aan het einde van de opnames in beweging. Dat vind ik belangrijk, omdat ik wil dat mijn verhalen iets unieks en onverwachts behouden. Er moet iets te onderzoeken blijven. Ik merk dat fondsen inmiddels een beetje gewend raken aan mijn manier van werken: dat er ‒ logischerwijs ‒ een verschil zit tussen het oorspronkelijke plan en het uiteindelijke resultaat. Verwacht het onverwachte.”

Schrijf je ook in het Duits?
“Nee, ik schrijf eigenlijk altijd in het Engels, omdat er meerdere internationale partijen aan meewerken. Het zou kunnen dat ik hierna een film in het Engels maak, maar het zou ook zomaar weer een film in het Duits kunnen worden.”

Toen we elkaar in 2018 spraken voorafgaand aan de Nederlandse release van Light as Feathers was je bezig met een nieuw filmidee, Padded Lady, met als thema hoe er in de samenleving tegen dikkere vrouwen wordt aangekeken. Is Donkey Days daaruit voortgekomen?
“Ja, ik begon met een verhaal over een vrouw met overgewicht die door haar familie op dieet werd gezet. Dat verhaal kwam van een vriendin van mij. Ik vind dat compleet krankzinnig, maar het fascineert me ook. Wat gebeurt er dat mensen denken zo over het lichaam van iemand anders te kunnen beslissen? Dat je bij jezelf denkt: vanaf nu bepaal ík wat die persoon wel of niet mag eten. Toen ik met dat idee aan de slag ging, begon ik ook na te denken over de dynamiek binnen zo’n familie. En over de culturele bagage die vrouwen met zich meedragen: hoe ze over zichzelf denken, hoe ze zouden moeten zijn en hoe ze vinden dat andere vrouwen moeten zijn ‒ en hoe ze zichzelf daarmee vastzetten in een patroon. Uiteindelijk vond ik dat thema van die culturele bagage nog interessanter dan het basisidee van wel of niet ‘te dik’ mogen zijn. Daar ben ik verder op doorgegaan.”

Tegelijk is Donkey Days een vlijmscherp familiedrama, enigszins in de stijl van Maria Goos, zoals zij dat deed in een Nederlandse filmklassieker als Familie. Dat het tussen familieleden echt heel erg hard tegen hard gaat. Is de giftige dynamiek, zoals die in intieme relaties kan ontstaan, jouw thema?
“Misschien. Het is wel zo dat het daar in mijn beide speelfilms op uit is gekomen. Het komt ook voort uit observatie. In veel families zit toch een dynamiek die echte intimiteit bemoeilijkt. Je hoort mensen wel eens zeggen: ik heb een perfecte familie, maar als je er iets dichter op gaat staan, zie je toch vaak iets van die giftigheid terug. Donkey Days is daar een heel groteske variant op, maar die haat en nijd voelt voor mij wel universeel en daardoor herkenbaar. Uiteraard herken ik daarin ook dingen uit mijn eigen familielijn, zonder dat ik in details wil treden. Soms zoeken familieleden juist toenadering tot elkaar, maar ook dat kan op zoveel verschillende manieren misgaan en juist weer tot verwarring leiden. Dat herken ik wel, en daarin zit voor mij altijd iets tragisch, maar ook iets absurdistisch. Dat is voor mij ook een groot verschil met Light as Feathers. Die film was heel realistisch, terwijl ik in Donkey Days het absurdistische veel meer toelaat.”

Naast het absurde zou ik zeggen dat de film ook veel surrealistische elementen bevat, waardoor de grens tussen wat echt is en wat zich in het hoofd van de personages afspeelt soms lijkt te vervagen. De film opent bijvoorbeeld met een scène waarin de hoofdpersonen zich tijdens een vakantie tegoed doen aan een vreetfestijn met louter zoetigheid. Verderop in de film vroeg ik me af of die scène zich alleen in Anna’s fantasie heeft afgespeeld, als zij temidden van vrienden een verhaal begint te vertellen over een jongen die tijdens een vakantie ongevraagd op dieet werd gezet, waarbij je uiteindelijk het idee krijgt dat ze het niet over een al dan niet fictieve vriend heeft maar over zichzelf. Waarbij je de interpretatie uiteindelijk aan de kijker zelf overlaat.
“Maar dat is juist wat het zo interessant maakt: iedereen herinnert zich dit soort dingen op zijn eigen manier. Zeker binnen families raken mensen vaak verstrikt in hun eigen waarheid. In Donkey Days escaleert die dynamiek steeds verder, zonder dat er echt een uitweg wordt gevonden. Toch blijven de personages onophoudelijk kibbelen en worstelen. Zonder dit specifiek aan vrouwen te willen toeschrijven, denk ik wel dat het iets herkenbaars heeft. Die herhaling van hetzelfde patroon, het verlangen naar aandacht, maakt dat de film voor vrouwen ook behoorlijk confronterend kan zijn.”