Levend verleden
Het ontstaan van een scenario is vaak een boeiend verhaal op zich. In deze aflevering van De Conceptie: hoe Charlotte Wells haar vader terugvond in Turkije.
In haar korte film Tuesday (2011) volgt Charlotte Wells (1989, Edinburgh) de zestienjarige Allie die, zoals elke dinsdag, na school naar het huis van haar vader gaat. Het meisje dwaalt door zijn lege woning, raakt zijn spullen aan, wacht op iemand die niet meer zal komen – gaandeweg wordt duidelijk dat haar vader is overleden. De elf minuten durende film bevat nauwelijks uitleg; het is aan de kijker om zelf in te vullen. Tuesday is een ingetogen film over afwezigheid, herinnering en verlies. Thema’s die later opnieuw centraal zouden staan in Wells’ speelfilmdebuut Aftersun (2022).
Aftersun gaat over een jonge vader, Calum, en zijn elfjarige dochter Sophie die eind jaren negentig samen vakantie vieren in een resort in Turkije. Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van de dochter als volwassene, die terugkijkt op die tijd. “De inspiratiekwam vooral voort uit het bladeren door mijn oude familiefoto’s,’ vertelt Wells. “Wat me vooral trof, was hoe jong mijn vader eruitzag op die foto’s. Mijn ouders waren vrij jong toen ik werd geboren, en ik naderde inmiddels de leeftijd die hij toen had. Dat was het zaadje waaruit het verhaal groeide: een jonge vader en dochter die gemakkelijk voor broer en zus zouden kunnen worden aangezien, samen op reis.”
Zowel Tuesday als Aftersun zijn diep persoonlijk. Wells’ vader overleed toen zij zestien jaar oud was. Toch is de film niet letterlijk autobiografisch: de gebeurtenissen zijn fictief, maar de gevoelens zijn echt. Ze noemt de film dan ook liever ‘emotioneel autobiografisch’.
Het schrijven van het scenario duurde meerdere jaren. Wells ontwikkelde het project aanvankelijk tijdens haar studie aan de New York University. In eerste instantie was het een conventioneel verhaal over twee mensen die vakantie vieren in een resort. Gaandeweg werd het steeds persoonlijker. Het script werd gevoed door herinneringen uit haar jeugd, niet één specifieke vakantie, maar talloze momenten die zich langzaam in het verhaal nestelden.
Meer dan zevenhonderd meisjes meldden zich aan voor de rol van Sophie. Uiteindelijk werden zestien van hen uitgenodigd voor een auditie in Glasgow, onder wie Frankie Corio. Tijdens een improvisatieoefening moest ze een meisje spelen dat iets niet had gekregen wat ze graag wilde. Volgens Wells ging ze zitten met een verrassende rust en liet ze, bijna zonder iets te doen, één traan over haar wang rollen. Dat vermogen om veel gevoel over te brengen met heel weinig spel maakte diepe indruk. Corio bleek precies de mix te bezitten die Sophie nodig had: speels, grappig, onvoorspelbaar en tegelijk emotioneel open. Daardoor voelt Sophie nooit als een geschreven personage, maar als een echt elfjarig meisje.
Voor de rol van Calum zocht Wells iemand die tegelijk jeugdig en volwassen kon overkomen. Paul Mescal, destijds vooral bekend van Normal People, was direct gegrepen door het script. Vooral de aandacht voor de non-verbale momenten sprak hem aan. “Veel van wat Calum aan de buitenkant laat zien, staat haaks op hoe hij zich werkelijk voelt.”
In de maanden voor de opnames spraken Wells en Mescal regelmatig telefonisch over het personage. Ze vermoedden dat Calum leed aan een ernstige depressie, maar besloten hem niet vast te pinnen op een diagnose. “Als je hem een duidelijke verklaring geeft, wordt alles ineens veel overzichtelijker,” aldus Mescal. “Terwijl juist het aangrijpende van Calum is dat er iets met hem gebeurt dat groter is dan hijzelf.”
Twee weken voor de opnames verbleven Mescal en Corio al samen in Turkije om elkaar beter te leren kennen. Ze bouwden een vriendschap op die later zichtbaar werd op het scherm. Volgens Mescal is dat precies wat de relatie tussen Calum en Sophie zo bijzonder maakt: “Ze zijn in de eerste plaats vrienden en pas daarna vader en dochter.”
Naast oude familiefoto’s vormden ook videobanden uit Wells’ jeugd een belangrijke inspiratiebron. Net als de fictieve Sophie maakte zij vakantiefilmpjes met een camcorder. Die beelden fascineren haar omdat ze een werkelijkheid vastleggen, maar nooit het hele verhaal vertellen. Buiten beeld gebeurt altijd meer dan de camera kan registreren.
Dat idee werd een centraal uitgangspunt van Aftersun. De film toont voortdurend het verschil tussen wat een kind ziet en wat een volwassene achteraf begrijpt. Sophie ziet een liefdevolle vader die grapjes maakt, karaoke zingt en haar leert biljarten. De volwassen Sophie herkent jaren later signalen van verdriet, eenzaamheid en psychische worstelingen die haar als kind ontgingen.
Ook in de voorbereiding met Frankie Corio bleef Wells trouw aan het perspectief van Sophie. Tijdens repetities kreeg Corio uitsluitend de scènes te lezen waarin haar personage voorkwam. Van de scènes waarin Calum zonder haar te zien was, wist ze het bestaan zelfs niet. Daardoor wist de actrice niet meer over Calums innerlijke worsteling dan haar personage. Pas toen ze de film zag, besefte ze welke tragedie zich onder de oppervlakte van het verhaal afspeelde.
Mescal verwoordde dat treffend: “Charlotte en ik wilden niet dat Sophie dat zag. Het idee was dat Calum probeert een fijne vakantie neer te zetten die Sophie zich zal herinneren, en daarin slaagt hij ook. Juist dat maakt de film zo verdrietig. Langzaam dringt het volledige plaatje door: dit is een diepongelukkige man, maar ook een geweldige vader die zijn leven zo goed mogelijk probeert vorm te geven.”
Wells zag de film ook nooit primair als een verhaal over verlies. Voor haar is Aftersun vooral een liefdesverhaal tussen ouder en kind. De herinneringen die Sophie aan haar vader heeft zijn onvolledig en soms pijnlijk, maar vormen tegelijk het bewijs van hun diepe band.
Terwijl Wells zelf ouder werd dan haar vader was tijdens de vakanties die haar inspireerden, begon ze hem anders te bekijken. Ze kon zich voor het eerst voorstellen hoe overweldigend het moet zijn geweest om jong te zijn, een kind te hebben en tegelijkertijd je eigen problemen mee te dragen. De film ontstond uit die nieuwe vorm van begrip. Ze wilde niet dat Calum uitsluitend werd gezien als iemand met psychische problemen, maar als een volledig mens: charmant, liefdevol, kwetsbaar, soms gelukkig en soms ongelukkig. Het maken van Aftersun, zo zegt Wells, bleek een manier om dichter bij haar vader te komen.
Dat is misschien ook waarom Wells Aftersun ziet als een voortzetting van Tuesday. Hoewel niet letterlijk autobiografisch, kun je in zowel Allie als Sophie iets van Wells herkennen. En net als Allie op die dinsdagen in dat huis lijkt Wells in haar films op zoek naar de man die voorgoed is verdwenen.