INT. BUREAU – LES
Is schrijven iets dat je in een leslokaal kunt leren of is het is vooral een praktijkvak? Daarover gaat het in deze veertiende column waarin Brian De Vore en Marc Veerkamp zich buigen over de praktische kanten van het scenarioschrijven.
MARC: Ik las ooit in het NRC een prikkelend citaat van de schrijfster Samya Hafsaoui: “Vroeger had je een opleiding nodig om te leren screenwriten of monteren, ik heb dat gewoon gegoogled.” Wat vind jij van die uitspraak?
BRIAN: Ik ben het ermee eens. Dit is geen vak dat je kunt leren in de schoolbanken. Eigenlijk zijn we in de basis allemaal autodidacten. Wat ik wel denk is dat je op een opleiding mensen leert kennen, je bouwt een netwerk op. En je maakt vlieguren.
MARC: Maar als je die vlieguren opdoet op je eigen zolderkamertje, leest er niemand met je mee. Je leert toch veel meer als je scripts besproken worden door docenten en medestudenten? Dat maakt je bewuster. Als je hoort hoe je teksten overkomen, weet je sneller waar je goed in bent en wat je af moet leren. Wij geven allebei ook les. In de groepen die ik begeleid, zie ik vaak mensen die zich eerst lieten verlammen door zelfkritiek, maar na feedback toch hun schrijfplezier hervinden. En cursisten die begonnen met uitleggerig proza leven opeens op als ze het show don’t tell –principe ontdekken. Na een opleiding ben je er nog lang niet, maar je kunt er wel groeien.
BRIAN: Als je in je eentje een eerste script tikt en je levert het in bij producenten, loop je inderdaad sneller het risico dat het niet goed genoeg is en je overal wordt afgewezen. Tijdens een opleiding mag je nog falen. Ik studeerde zelf productie aan de Filmacademie en daarna scenarioschrijven in Engeland. Daar heb ik veel geleerd, maar geen dingen die alleen aan een opleiding zijn voorbehouden. Wat die studies je vooral bieden is een omgeving waarin je met like-minded mensen aan het maken slaat. Heel waardevol, maar ik denk niet dat we dat moeten overschatten. Ik werk nu jaren in dit vak en ik leer elke dag nog nieuwe dingen.
MARC: Dat herken ik. Zo heb ik tijdens mijn opleiding nooit geleerd hoe je moet schrijven voor kleuters. Toen ik voor Sesamstraat ging werken wist ik vooral dat ik dat heel graag wilde. De redacteuren hebben mij scène voor scène bijgebracht hoe je voor zo’n specifiek programma moest schrijven.
BRIAN: De belangrijkste les die ik tijdens mijn schrijfopleiding leerde ging niet over theorie ofzo, maar over het imposter syndroom. Volgens de docent hadden alle studenten hetzelfde idee: “Iedereen hoort hier te zitten, behalve ik!” En dat herkende ik. Zo had ik zelf een rotsvaste overtuiging dat er mensen waren die waren geboren als schrijver. En daarnaast had je mensen zoals ik die probeerden het te worden. Dat zoveel mensen dat gevoel hadden vond ik echt een eye opener. Maar scenarioschrijven is een praktijkvak. Een studie is slechts een beginnetje.
MARC: Je kunt je afvragen of filmscholen hun studenten voldoende klaarstomen voor de praktijk. Er staat misschien ‘schrijver’ op je diploma, je bent ook een zzp’er in een wereld vol bezuinigingen, complexe contracten en afwijzingen.
BRIAN: Eens. Tijdens mijn eerste week op de Filmacademie zeiden ze tegen ons: “Jullie zijn de toekomst van de Nederlandse film.” Een belachelijke uitspraak! Waarom zeg je zoiets tegen eerstejaars? Uit die groep zijn er maar een paar die het gaan redden. Ik vind het track record van de Filmacademie op z’n minst dubieus; er komen zoveel mensen vanaf waar je niets meer van hoort. Dan vind ik de aanpak van de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht (HKU) beter. Daar ben ik nu vijf jaar extern adviseur bij de eindexamens en ieder jaar ben ik onder de indruk van de makers. Die komen zo bevlogen over. Ze moeten bijvoorbeeld het budget voor hun films zelf bij elkaar hosselen. Dat lijkt me nou een hele goede manier om makers voor te bereiden op deze lastige wereld. Ik vind dat een opleiding moet uitdragen: “Dit is slechts het begin, alleen de mensen met de langste adem gaan het halen.”
MARC: Zelf vind ik filmonderwijs waardevol, maar misschien is de conclusie dat je bovenal gedreven moet zijn om te slagen. Altijd bereid zijn om extra meters te lopen, terwijl je tussendoor ook nog duizenden series en films kijkt. De bioscoop blijft een perfect leslokaal.
BRIAN: Iemand zei ooit: “Het beste advies dat je een jonge filmmaker kunt geven is: doe het niet!” Degenen die zo gek zijn om toch door te gaan, die komen er wel.