‘We zijn geen luxe, we zijn noodzaak’

Amir Zaza (1995) is een Nederlands-Syrische scenarist en regisseur. Hij is in 2022 afgestudeerd aan de Nederlandse Filmacademie met It Will Rain, een film over twee Syrische broers, die onterecht worden vastgezet in een verschrikkelijke Syrische gevangenis. Hij schreef Close your Eyes Hind (2025), het  waargebeurde verhaal over Hind Rajab, het vijfjarige meisje dat in Gaza werd vermoord door Israëlische militairen. Hij kreeg er een Gouden Kalf voor. Voor deze film werd hij ook genomineerd voor de Zilveren Krulstaart 2025 in de categorie Korte Film. ‘De onderwerpen van mijn films kies ik niet, ze kiezen mij.’

Schrijf je momenteel aan iets? 
Op het moment ben ik aan twee projecten tegelijk bezig. Het zijn nogal ambitieuze speelfilmprojecten. Het ene heeft als werktitel The Wonder of Tyranny, gebaseerd op het idee dat we overal om ons heen tirannen zien die niet alleen worden geaccepteerd, maar zelfs gevierd. Dat vind ik angstaanjagend en daarmee een thema waaraan ik graag mijn tijd geef en waarvoor ik nu onderzoek doe. Het tweede project vertrekt ook vanuit echte verhalen, over de kunstsector. In Europa werken bijna acht miljoen mensen in de culturele sector en twee derde van hen kan daar niet van rondkomen. Ik vind het bizar dat kunst en cultuur als luxe worden gezien en nu op de proef wordt gesteld door AI, terwijl het een onmisbare bouwsteen is van onze samenleving waarop we zuinig moeten zijn.

Is schrijven je hoofdberoep? 
Ik ben een trotse fulltime bezorger voor Albert Heijn, maar ik hoop dat het de producenten lukt om voor de twee projecten financiering rond te krijgen, zodat ik van schrijven en regisseren mijn hoofdberoep kan maken.

Word je gelukkig van schrijven?
Het is een leuke vorm van therapie. Het helpt me wat rust te krijgen en mijn gedachten te ordenen. Ik heb een druk hoofd en als ik niet schrijf word ik gek.

Voor welke film ben je onlangs naar de bioscoop gegaan? 
Ik ben al een tijdje niet in de bioscoop geweest, maar ik heb natuurlijk wel The Voice of Hind Rajab (2025) van Kaouther Ben Hania gezien, gebaseerd op hetzelfde verhaal als mijn korte film. Ik vind het daarom moeilijk daar kritisch op te zijn. Ik kan niet wachten om in een zaal vol mensen te gaan genieten van Dune: Part Three (Denis Villeneuv) en Odyssee van Christopher Nolan. Al heb ik er eigenlijk geen tijd voor.

Wat is het laatste toneelstuk dat je hebt gezien? 
Dat is al 12, 13 jaar geleden geweest in Syrië. Het was het stuk De straat van Al Hamra opgevoerd door leerlingen van de toneelschool in Damascus. Ik wilde daarna acteur worden, maar begreep al na een paar lessen dat dat niks voor mij was.

Weet je wat voor Nederlands drama momenteel op tv of streamers te zien is? Heb je tips?
Eigenlijk ben ik meer van de films dan van de series. Ik heb niet genoeg geduld voor een serie. Na een of twee seizoenen haak ik af, ook omdat er veel herhaling in zit. Nordin (Amazone Prime) en Mocro Maffia (Videoland) heb ik deels gezien. Liefst kijk ik alle seizoenen in één keer, achter elkaar, de acht seizoenen van Game of Thrones keek ik in twee weken.

Heb je behalve schrijven nog andere bronnen van inkomsten? 
Commercials heb ik wel gedraaid, maar ik vind het moeilijk om als maker niets te zeggen te hebben over de inhoud. Terwijl je wel moet pitchen om de opdracht binnen te slepen. Daar ben je dan een week aan kwijt en dan is de kans groot dat je de klus toch niet krijgt. En als je ‘m wel krijgt gaan vooral de opdrachtgevers geld verdienen! Dat vind ik zonde van mijn tijd. Dan rijd ik liever de bus voor Albert Heijn.

Welke film had je willen schrijven?
Dat zijn er heel veel. Schindler’s List (1993) en Shawshank Redemption (1994) ‒ allebei boekverfilmingen ‒ had ik graag willen maken. The Revenant (2015) had ik graag geschreven, Gladiator (2000), echt geniaal, Das Leben der Anderen (2006), eigenlijk al mijn favoriete films. Misschien vind ik ze wel zo mooi juist omdat anderen ze gemaakt hebben, omdat ze er iets in hebben gestopt wat ik zelf niet had kunnen bedenken en dat ik daarvan iets bij het kijken terugvind, vanuit hun perspectief. Meestal worden alleen de regisseur of de acteurs geprezen, maar in ons werk tellen ook al die andere honderden mensen mee die aan een film werken.

Wat is je sterkste punt als schrijver? 
Ik denk dat ik vooral goed ben in een thema vinden dat urgentie heeft, en in subtekst schrijven en bedenken. Subtekst vind ik het allerbelangrijkste aspect van ons vak.

Wat moet je als schrijver nog leren? 
Heel veel. Ik heb voor de derde keer Creating Character Arcs van K.M. Weiland gelezen. Story van Robert McKee, The Anatomy of Story van John Truby, Screenplay van Syd Field, The Status Game van Will Storr en zijn The Science of Storytelling. En bij elke herlezing verbaast het me dat het lijkt alsof ik sommige informatie voor het eerst lees. Sommige dingen begrijp je na herlezing gewoon beter. Dan valt alles op zijn plek. Ik geniet daarvan. McKee bijvoorbeeld wijdt geen hele pagina’s aan uitleg over het begrip thema, maar noemt het ‘the controlling idea’. Heel eenvoudig! Daar komt alles uit voort. Dan weet ik dat ik dat nooit meer ga vergeten.

Van wie heb je het vak geleerd?
Ik heb dan wel de Filmacademie (Regie fictie) gedaan, maar daar mocht ik niet schrijven. Dat is daar nog een beetje taboe, iedereen zit er op zijn eigen eilandje en je moet kiezen. Het bedenken van een idee vind ik leuker dan het daadwerkelijk maken. Op de Filmacademie leer je hoe je het scenario van iemand anders opnieuw interpreteert. Maar scenario is de bouwsteen, je kunt daarna de beste regisseur, cameraman, editor, whatever, hebben, maar zonder scenario heb je geen verhaal! Ze doen op de Filmacademie wel hun best, dat moet ik wel zeggen, maar schrijven krijgt niet voldoende aandacht. Iedereen wil eigenlijk regie doen en ook 80 procent van de scenaristen in opleiding hoopt de overstap naar regie te kunnen maken. Van de tien scenaristen die worden aangenomen heb je één ‘echte’ scenarist en die wordt dan vaak ook een erg goede met wie iedereen wil samenwerken.

Ik heb mezelf leren schrijven door al die boeken te lezen. Je moet ergens beginnen. Ik vroeg aan medestudenten wat zij voor lesmateriaal hadden dus ben ik begonnen met Save the Cat! te lezen van Blake Snyder en de ‘bijbel’: Screenplay van Field. In mijn derde jaar heb ik na een ruzie met de Filmacademie een film zelf mogen schrijven. Dat was een grote mislukking, maar ik heb er wel veel van geleerd! Het gat tussen theorie en praktijk was nog groot, dus het kwam neer op vooral veel oefenen.

Aan wie moet de Amir Zaza schrijfbokaal worden uitgereikt?
Door de taal van Walid Saif (1948), een Palestijnse schrijver, ben ik verliefd op schrijven geworden. Hij is voor mij een legende. Ik snap niet waarom hij niet wereldberoemd is. Hij heeft veel romans, films en drama geschreven. Hij werkt heel accuraat met historische feiten (over de Nakba, over Andalusië), maar weet daar zoveel drama in te verwerken, zoveel geniale dialogen, kort en krachtig. Echt next level. Elke scène is muziek. Hij past al die regels, zoals ‘come late, leave early’, zo goed toe. Ik heb gehoord dat hij bezig is aan een nieuwe serie en ik ga hem smeken of ik zijn regisseur mag zijn.

Wil je verder nog iets kwijt?
Ik wil tegen iedereen die in onze sector werkt zeggen: hou vol, je doet ertoe, je bent belangrijk. We zijn geen luxe, we zijn noodzakelijk. Maakt niet uit wat je schrijft: komedie of de heftigste realistische drama, het doet er echt toe. Sommige mensen vinden het irritant als ik dit zeg, maar er komt ook wel verantwoordelijkheid bij kijken, vind ik. Wees je ervan bewust dat je invloed hebt op mensen. Ook met komedie en liefdesdrama. Mensen hebben het niet zo in de gaten dat je hen beïnvloed, maar je films worden hun referentiekader. Maak gebruik van die kracht om de wereld een stukje beter te maken. Voor ons, voor iedereen, ook voor jezelf.